Vlak voordat u Le Pont-de-Montvert bereikt, schitteren de rotswanden die uittorenen boven de weg langs de Tarn in duizend lichten. Enorme ijsvallen zijn er bevroren, uitgeslepen door het afvloeiende water en de ijzige kou van de afgelopen dagen. Als een onveranderlijk ritueel las ik daar altijd een korte stop in.
Het was mijn broer, Tarn, die me ruim veertig jaar geleden kennis liet maken met Le Pont-de-Montvert. Hoe had hij deze afgelegen uithoek van Lozère ontdekt? De herinnering ontsnapt me. Hij struinde onvermoeibaar de wegen af en hield van autorijden. We hebben jarenlang samen in de regio gevist, waarna Tarn trouwde. Hij vertrok om zich te vestigen in het zuidwesten, aan de voet van die Pyreneeën waaraan hij zo sterk gehecht was geraakt en waar de dood hem uiteindelijk verraste. Hij moet een jaar of vijf, zes zijn geweest toen hij in onze familie werd opgenomen, zijn geboorteland Vietnam en zijn pijnlijkste herinneringen achter zich latend. Tarn groeide met vallen en opstaan aan onze zijde op. Hij zag me vaak mijn uitrusting voorbereiden, en zijn ogen lichtten op met een bijzondere glans wanneer ik mijn spulletjes uitpakte: tangen, haken, klossen garen, veren en dobbers.
Op een dag stond hij er nadrukkelijk op om met me mee te gaan naar de waterkant. Nauwgezette zorgvuldigheid, vindingrijkheid en geduld behoorden tot zijn aangeboren kwaliteiten: hij werd dan ook een uitzonderlijk goede visser. Toch koesterde hij ook een onuitputtelijke competitiedrang, zodat onze kameraadschap nooit helemaal zo werd als ik had gehoopt. Niettemin was zijn liefde voor het vissen en de natuur buitengewoon diep, en ik herinner me met ontroering onze lange gesprekken aan de oevers van de Tarn.
Sinds dat fameuze pinksterweekend van 1973 waarop ik voor het eerst een voet zette in Le Pont-de-Montvert, heb ik vaak nagedacht over die diepgewortelde, bijna irrationele verbondenheid die ik voel met dit ruige stukje aarde dat het zuiden van Lozère is. Had ik me daar definitief kunnen vestigen? Ik weet het niet. Hogerop, richting Mende, de Lot-vallei, de Aubrac of de Margeride, hoogstwaarschijnlijk wel. Maar de geografie van de Cevennen verbergt een geduchte, wilde ziel. Jean Carrière beschrijft deze meedogenloosheid met bewonderenswaardige precisie in L'Épervier de Maheux. En toch hou ik zielsveel van deze streek: de Cevennen, dat zijn in de eerste plaats de bewoners (de 'Cévenols'), mits je de moeite neemt om naar ze te luisteren. Hoewel het landschap een onmiskenbare macht over de menselijke geest uitoefent, is de logica ervan niet altijd vanzelfsprekend. Zo zijn de Provençaalse Alpen bijvoorbeeld groots en overgoten met licht, maar hun dorpen kunnen soms onherbergzaam aandoen. Daarentegen bieden de Cevennen ruwe en sobere landschappen, maar getuigen hun bewoners van een onvergelijkbare goedheid en menselijke warmte.
Ik herinner me een gezellige avond, tegen het eind van de jaren tachtig, in een landelijke herberg gelegen aan de oevers van de Rieumalet. Roze vlammen dansten zachtjes op de sintels en verlichtten onze serene gezichten. De sfeer was gevuld met veelbetekenende glimlachen. Op een gegeven moment tijdens de avond dwaalden onze gedachten af naar de herinnering aan Paul, die sommigen van ons goed kenden. Ik had hem ontmoet op een avond in juni, twee of drie jaar eerder, toen we beiden terugkeerden van een vistrip. Op het eerste gezicht was er niets zo streng – maar paradoxaal genoeg zo buitengewoon sympathiek – als deze lange, zwijgzame Parijzenaar: slank, een meter tachtig lang, en begiftigd met een opvallend diepe stem.
Zittend in het Café du Commerce dronken we een biertje terwijl we pistachenootjes pelden. Ik werd direct getroffen door de treffende woorden die Paul koos om de openbaring te beschrijven die de wildernis van deze Keltische heidevelden voor hem was geweest, gefascineerd door het geweld van hun stromen in contrast met de vredige zachtheid van hun beekjes. Dat was vijf of zes jaar geleden. Hij kwam rechtstreeks uit Parijs, waar hij een vrij beroep uitoefende waarvan de precieze aard me vandaag ontgaat. Als een gepassioneerd vliegvisser snakte hij ernaar zich te meten met de Tarn en de Lot, die hij terecht tot de meest weelderige forelrivieren van Europa rekende. Later begreep ik dat hij ook probeerde om, door de stilte van deze landschappen, de pijnlijke herinnering aan een vrouw te verzachten.
Zodoende arriveerde hij op een mooie aprilochtend en vestigde hij zich, tot ieders verbazing, definitief, zonder ooit een blik achterom te werpen op de hoofdstad. Hij beleefde daar alles waar een romantische ziel over zou kunnen fantaseren, en bracht zelfs een paar nachten door onder de sterrenhemel van de Cevennen. Vervolgens nam hij zijn intrek in een gîte, en overleefde hij dankzij bescheiden spaargeld, een paar kledingstukken weggestopt in een versleten oude koffer, en zijn krakkemikkige Peugeot. Diep van binnen had hij eindelijk zijn toevluchtsoord gevonden.
Om rond te komen, nam hij dapper een reeks kleine baantjes aan: hij herstelde oude droge stenen muren, hoedde kuddes op de bergkammen, repareerde wispelturige motoren en gaf zelfs waardevolle lessen in vliegvissen. Uiteindelijk slaagde hij voor een bescheiden examen als wegwerker voor het departement en huurde hij een klein huisje in het hart van het dorp. Deze drastische verandering in levensstijl was meer dan genoeg om zijn legende in de vallei te smeden. Toch waren het werkelijk zijn uitzonderlijke talenten en vissersinstinct die zijn faam vestigden, en ik kan daarover meepraten.
Ik koester ten minste twee onuitwisbare herinneringen aan onze epische expedities op de Tarn. De eerste dateert van een mei-avond: ik was hem gevolgd in die duizelingwekkende kloof, stroomafwaarts van La Malène, waar de rivier soms woedend op drie meter hoge granietblokken neerslaat. Een inktzwarte storm dreigde boven de Mont Finiels en de lucht was plotseling verduisterd. Tegen zes uur 's avonds moesten auto's op de kleine kronkelige weg die uitkijkt over de kloven al met hun lichten aan rijden. Het schouwspel was fascinerend: je moest zien hoe deze jongen moedig de overweldigende stroom van de bergbeek inliep, met het kolkende schuim tot aan zijn middel. Hij wankelde, struikelde, maar haalde nooit zijn blik af van de exacte draaikolk waar de forel insecten aan het wateroppervlak hapte. Zodra de vis stevig aan de haak zat, trok hij zich met berekende traagheid terug naar de beschermende oever om de vangst binnen te halen. Deze manoeuvre is uiterst delicaat; Norman Maclean in zijn beroemde boek, evenals Robert Redford in zijn prachtige verfilming, hebben dit trouwens met een hartverscheurende nauwkeurigheid in beeld gebracht.
Een andere keer, ik meen me te herinneren tegen het einde van de zomer, hadden we besloten de beroemde "avondslag" (coup du soir) te wagen in de buurt van Bédouès. Met vingers die nog roodpaars waren van het plukken van bosbessen, hadden we onze lijnen nauwgezet voorbereid en onze vliegen geselecteerd. Ik aarzelde een beetje: de waterstand was alarmerend laag en het absoluut heldere water vergaf geen enkele onhandigheid. Voor het vliegvissen gebruikte Paul uitsluitend natuurlijke, honingkleurige zijden lijnen, die hij, denk ik, aanschafte bij Dubos op het Île Saint-Louis. Eens per jaar, aan het eind van het seizoen, maakte hij ze met uiterste voorzichtigheid schoon in lauw, heel licht zeepwater. Hij liet ze daarna geduldig drogen over de rugleuning van een stoel, waarna hij ze invette met de zorgvuldigheid die door de beste gespecialiseerde handboeken wordt aanbevolen.
Gegrepen door plotselinge reislust, vroeg hij een jaar onbetaald verlof aan bij zijn werkgever en vloog hij naar Engeland. Daar weet ik niet welke seizoensarbeid hem in staat stelde een comfortabel inkomen te verdienen, maar het was in dat mistige land dat hij Nathalie ontmoette, met wie hij uiteindelijk zou trouwen. Terug in de Cevennen kochten ze een charmant gebouw dat tegen de tempel aanleunde en was omringd door klimrozen. Binnen slaagden ze erin om een ongekend warme Britse sfeer te creëren, bestaande uit wandtapijten in subtiel vervaagde tinten, planken die bogen onder het gewicht van boeken en platen, karaktervolle en charmante ongelijksoortige oude meubels, antieke gravures, fascinerende landkaarten, aquarellen en dierenschetsen.
Op een dag gaf Paul me een dierbaar exemplaar van een klein boekwerkje — zijn eigen visdagboeken — dat hij in eigen beheer had uitgegeven. Het waren vijftig bladzijden vol oprechte poëzie, doorspekt met "sneeuwsluiers", "ochtendrijp", "milde zonneschijn" en "donkere misten". Ik had deze zinnen op mijn eigen manier gelezen, en ik had waarschijnlijk de iets te sentimentele opmerking achterwege moeten laten die ik hem gaf, wat me voor enige tijd het geamuseerde wantrouwen van mijn vrienden opleverde. Vandaag de dag, wanneer de omwegen van mijn omzwervingen me terugbrengen naar deze streek, en ook al ontbreekt het me pijnlijk aan de tijd om hen te bezoeken, stop ik altijd een kort moment aan de rand van een weide of een stroompje. Enkel om te luisteren naar het zuchten van de wind in de toppen van de dennenbomen, en om het licht te aanschouwen dat zich majestueus uitstrekt over de stille heide. Door Patrick Heurley. In tijden en plaatsen: Herfstmist.