Hier is een herinnering die bij onze familie de sluimerende echo's van de mooie zomermaanden wekt. In de schaduw van de grote sparren, langs de groene weiden of in de bedding van de beekjes die traag voorbij kronkelen. Om naar Chasseradès te gaan, moet ik je vooraf waarschuwen dat je het moet verdienen! Ten eerste moet je weten dat in die tijd de stoomtrein (TPV!) onbetwist heerst. En het is geen overdrijving om te zeggen dat stoomtreinen met Zeer Lage Snelheid rijden! De Nîmes-Parijs, via het Centraal Massief, vormt geen uitzondering op de regel.
In het zuidelijke deel bedient de lijn de steden Alès en La Grand-Combe sinds 1841, om te voldoen aan de groeiende behoeften van de kolenmijnen. Maar het zal een kwart eeuw duren voordat dit deel verbonden is met Clermont-Ferrand. Er zijn minimaal twee krachtige locomotieven nodig, aan elkaar gekoppeld, om de steilste hellingen te overwinnen. Hellingen die zo steil zijn dat de twee locomotieven uitgeput, hijgend en puffend zullen aankomen. Je zou er haast spijt van krijgen dat je ze ooit staalmonsters hebt genoemd.
Bij het vertrekstation zorgt de sterke geur van de door rook zwartgeblakerde perrons al meteen voor de juiste sfeer. En dan komt er naast de stoom ook nog rook bij, en in de rook het roet van de kolen. De kolen die het water in de ketel aan de kook brengen, de zuiger in beweging zetten en de machine vooruit laten gaan... Hoe dan ook, wanneer we bij het eindstation aankomen, zullen we zo zwart zijn als kolenbranders die door hun eigen moeder niet meer herkend zouden worden. Je leert het fluitsignaal van de stationschef uit je hoofd, er zijn zoveel stations, en op elk station een nieuwe chef. En we stoppen bij allemaal, zelfs op plekken waar we stoppen is er soms geen dorp (sic). Dat zegt genoeg! Nee..., niets..., niemand woont daar..., maar er is een station en een chef, dus we stoppen! En dan die onbruikbare toiletten, met hun wc-pot waardoor je de houten dwarsliggers en de ballast op volle snelheid voorbij ziet flitsen.
En dan heb ik het nog niet eens over de ontelbare tunnels waardoor je onder alle bergen door gaat! En er zijn zoveel bergen, en zoveel tunnels, dat het meestal aardedonker is. In de tussentijd moet je je haasten om de ramen open te draaien, want van de hitte stik je zowat! Maar pas op als je de ramen niet op tijd hebt gesloten! Want dan dringen de rook, het roet en de vonken door in de hele wagon. Maar het is zo heet dat, zodra we uit de tunnel komen en het weer licht is, iedereen zich haast om ze weer open te maken. Ramen die ons beschermen tegen de verstikkende rook en die, wanneer ze open zijn, de lucht laten circuleren die bezwangerd is met de verstikkende hitte, nog versterkt door de zonnestralen op het kale dak! Dit stopt nooit en het duurt uren en uren voordat de stem van de stationschef de bevrijdende aankondiging laat weerklinken: — La Bastide! La Bastide-Puylaurent! Drie minuten oponthoud! De passagiers met bestemming Mende blijven aan dezelfde kant van het spoor om hun aansluiting te halen! Dit is het hoogste punt van de lijn, op 1025 meter hoogte, vlakbij het station. Wat is de kleine rode en gele micheline toch mooi.
Aanvankelijk zijn de wielen uitgerust met speciale banden, ontwikkeld door de firma Michelin, waar de naam vandaan komt. Hij is zo herkenbaar, met zijn toeter en alle reizigers die binnenin bij elkaar zitten, in afwezigheid van afzonderlijke compartimenten! Na de grote locomotieven die we zojuist hebben achtergelaten, zijn de blauwgrijze rookpluimen van zijn dieselmotor ons zeer sympathiek. Nog twee of drie stops, en we voelen duidelijk dat de lucht niet meer hetzelfde is. En dan komen we aan op onze eindbestemming. Verdoofd door het lawaai en de vermoeidheid, dorstig en hongerig, stappen we uit, vol ongeloof en verbaasd dat we eindelijk het Beloofde Land hebben bereikt, ons Nirvana: Chasseradès!
De boer die de accommodatie verhuurt, is aanwezig! Hij heeft geen tijd verloren om zijn lucratieve zwarte markt, van een oorlog waaraan hij alleen maar heeft verdiend, te vervangen. Omdat er geen maquis was, is hij niet eens benaderd door het verzet. Een zegen, want de partizanen hadden zijn voorraden kunnen vorderen! We zijn in 1948 en het is door de zomerse verhuur van twee woningen dat hij het verlies van oorlogsinkomsten compenseert. De beste, zeer berekenende man! Hij heeft er alle belang bij om te kunnen tellen, en niet alleen zijn eigen winsten. Want op een dag zal hij ongetwijfeld ook andere rekeningen moeten vereffenen... Hier op aarde, of elders! Maar nu rest ons alleen nog de koffers en kisten, de vrouwen en kinderen, in te laden. De eigenaar van het verblijf slaakt een vloek. Gewapend met een lange stok prikt hij in het achterste van zijn beesten. Vooruit! Mijn God, wat is het toch ontspannend om je te verplaatsen... met een ossenkar!
We lopen omhoog vanaf het station naar het dorp dat we aan de rechterkant passeren. Aan de rand ervan golven de weiden als een lange jurk versierd met duizenden kleurrijke bloemen. We passeren een paar droge stenen muren, zonder prikkeldraad langs de weilanden en omheiningen. Geen visuele of materiële onderbrekingen in deze tijd waarin de weilanden en bossen niet zijn omheind. Wat zou het nut zijn van hekken, aangezien de kuddes koeien goedkoop worden bewaakt door jonge kinderen.
De wezen, of de geregistreerde delinquenten, worden door de DASS toevertrouwd, tegen betaling – het draait altijd om de centen (!) –, aan bergbewoners (gavots) die ze soms zonder schaamte uitbuiten, aangezien ze zelf geen bescherming genieten. Tenzij de kudde kan worden bewaakt door een ouder familielid. Maar in dat geval loopt het kind het risico om voor veel zwaarder werk te worden ingezet. Bij aankomst op de boerderij komen we de grote gemeenschappelijke ruimte binnen.
Wat een schok! De koelte van de plek, de duisternis en de sterke geur van de stal grijpen de bezoeker direct aan. Dit komt doordat de stal zich pal naast de gemeenschappelijke ruimte en de bijkeuken bevindt, slechts gescheiden door een slechte houten deur. Ik ben gefascineerd door de rode en zwarte linten die van het plafond hangen. Wat een verrassing om te ontdekken dat deze linten bedekt zijn met rode lijm waaraan duizenden vliegen vastplakken!
Een enorm houtfornuis dient om het eten te koken en verwarmt de ruimte driekwart van het jaar. De rustieke uitstraling van de plek is overduidelijk. Een massieve en zeer lange tafel met houten banken, een dressoir, een kist. En de monumentale open haard, met daaronder, aan de rechterkant van het vuur, een stenen bank voor twee personen. Dit herinnert ons aan de strengheid van de winters. Maar de gastvrouw verjaagt het pluimvee dat bezig is de tafel te ontdoen van de broodkruimels van het ontbijt...
De kippen kakelen luidkeels hun protest, wat wel aangeeft hoezeer ze dit als hun territorium beschouwen. De honden komen aan mijn benen snuffelen en vleien zich tegen me aan, in de hoop op een onwaarschijnlijke lunch? We gaan zitten, net lang genoeg om de lauwe limonade naar binnen te werken die het magere koekje vergezelt, zorgvuldig gekozen uit de exemplaren die niet beschimmeld zijn...
Slechts één ding telt voor ons: het verblijf betalen, de sleutels in ontvangst nemen en ons installeren! Tijdens de zomer voegt papa zich bij ons om daar zijn twee weken jaarlijkse vakantie door te brengen. Dit zijn verblijven waarin hij zijn pastis en kaartspellen inruilt voor forelvissen en vaten rode wijn. Een passie, dat vissen, die hij urenlang beoefent. Hij doet ook aan klimmen, maakt lange wandelingen en doet middagdutjes. Deze vakanties zijn voor hem het ware geluk...
Ik ken verhalen: Een jeugd in Nîmes van 1946 tot 1967 van Gilbert Michel. Gepubliceerd door Editions Edilivre.