Kasteel van Castanet, parel uit de 16^e eeuw

De bewogen geschiedenis van de heren van Castanet

Het kasteel van Castanet staat al sinds zijn bouw aan het einde van de 16^e eeuw trots aan de oevers van het meer van Villefort. Het gebouw werd rond 1578 opgetrokken door de familie Isarn en getuigt van de geleidelijke overgang van een militaire vesting naar een comfortabeler buitenverblijf. De architectuur in renaissancestijl kenmerkt zich door massieve, ronde torens en de voor die tijd typische kruiskozijnen. Strategisch gelegen aan de belangrijke Régordane-route, heeft het kasteel lange tijd gediend als belangrijk doorgangspunt voor reizigers en goederen vanuit het zuiden. Door de eeuwen heen heeft het monument de vele wisselvalligheden van de lokale geschiedenis doorstaan en, ondanks de wisselende eigenaars, zijn imposante, robuuste uitstraling altijd weten te behouden.

In het hart van de Lozère, prachtig genesteld in de groene plooien van Pourcharesses, pronkt het kasteel van Castanet, een waar juweel uit de 16^e eeuw. Zijn geschiedenis is nauw verweven met het Franse platteland, waar grote kastanjebomen het landschap domineren en de geheimen van weleer zachtjes lijken te fluisteren.

Gelegen op een uitstekende rotspunt overziet het kasteel statig de omgeving van Villefort – een lokaal kanton dat ooit met succes aan de greep van de Gévaudan ontsnapte om zich vrijwillig onder de bescherming van het bisdom Uzès te stellen. De machtige heren van Castanet, wier landerijen zich helemaal uitstrekten tot aan La Garde-Guérin, zwoeren eeuwige trouw aan de bisschop van Mende, hun wettige leenheer.

De landerijen van Castanet, rechtstreeks vernoemd naar het Occitaanse woord voor kastanjeboom, dienden als een vitale tussenstop voor de vele pelgrims uit het Centraal Massief die de historische Régordane-route richting de abdij van Saint-Gilles volgden. Het landgoed vormde bovendien de onmisbare verbindingsschakel tussen Mende en Villefort via de Soteirana, een eeuwenoud pad dat slingerend door de valleien van de Lot en de Altier kronkelt.

Het indrukwekkende kasteel, dat ooit zwaar door het wassende water werd bedreigd, wordt tegenwoordig zachtjes omringd door het rustige water van het stuwmeer van Villefort. Dit kunstmatige meer, ontstaan door de spectaculaire aanleg van de stuwdam, slokte het historische bouwwerk bijna voorgoed op als ware het een van zijn verzonken parels.

De naam Castanet, die onmiddellijk beelden oproept van weelderige, oude kastanjebossen, is een levendig eerbetoon aan de boom die het lokale landschap nog steeds domineert en de rijke herinneringen van deze oude feodale streek zorgvuldig bewaart.

In de annalen van de geschiedenis duikt het landgoed van Castanet op als een overblijfsel uit de 13^e eeuw – of misschien wel ouder – dat stevig geworteld is in de oude parochie Saint-Victorin-de-Villefort. Onder de hoede van het bisdom Uzès viel het rechtstreeks onder de bescherming van de abdij van Saint-Gilles. De edele heer d'Hérail, medebeheerder (parier) van La Garde-Guérin en trouwe vazal van de bisschop van Mende, trad destijds op als de beschermheer. Dit indrukwekkende erfgoed verleende zijn eigenaars het prestigieuze recht om parier van La Garde-Guérin te zijn, totdat het landgoed in 1550 uiteindelijk in handen viel van Robert Brun. Hij droeg op 14 december 1571 het overdrachtsstokje op zijn beurt over aan Jacques d'Isarn van Villefort.

Jacques d'Isarn, onmiskenbaar een groot visionair voor zijn tijd, liet al het jaar daarop het landhuis Castanet bouwen. Zijn nakomelingen breidden dit meesterwerk letterlijk steen voor steen uit en wisten het telkens te verfraaien. Het opvallende familiewapen dat hij ontwierp – van azuurblauw met een gouden dwarsbalk, geflankeerd door drie bezanten en een stralende, zilveren halve maan – werd het embleem dat tot op de dag van vandaag trots en prominent boven de grote schouw van het kasteel prijkt.

Na verloop van tijd, rond 1684, verloor het kasteel echter langzaam zijn grote aantrekkingskracht voor de rijke familie d'Isarn. Erfgenaam Jacques Joseph d'Isarn, in het huwelijk getreden met Marie Suzanne de Valicourt – toentertijd de markiezin van Villefort en de prestigieuze gouvernante van de koninklijke kinderen – verliet het domein uiteindelijk voor aanzienlijk prestigieuzere oorden.

In 1760 kocht Jean-Louis Baldit, een destijds zeer gerenommeerde advocaat uit Villefort, het kasteel over van Louis-François d'Isarn, uiteraard inclusief de omliggende vruchtbare landerijen en de diverse bijgebouwen. Daar stopte de geschiedenis van het domein echter niet: in 1784 werd Victorin Bonnet-Ladevèze, de stadsrechter, de nieuwe trotse heer. De tumultueuze Franse Revolutie bracht de gevestigde adellijke orde echter genadeloos aan het wankelen. Het kasteel werd pardoes geconfisqueerd als nationaal goed en vervolgens doorverkocht aan Théodore Borrely en Joseph André de Villefort, direct nadat de vorige eigenaar door de toenemende revolutionaire onrust in ballingschap was gedreven.

In 1932 begon een volledig nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van het kasteel toen Joseph Piton eigenaar werd, wat de directe start markeerde van een aanzienlijke familieperiode die zou voortduren tot dep vroege jaren '60. Het was voor het kasteel een rustige tijd, maar ook een periode van zeer grote onzekerheid. Het gigantische stuwdamproject van Villefort, dat definitief van start ging tussen 1956 en 1957, dreigde een heel groot deel van de vallei, inclusief het kasteel, voorgoed te verzwelgen. Gelukkig zorgde de opname van het kasteel in de lijst van beschermde historische monumenten in 1964 voor een absolute en reddende bescherming, waardoor het imposante bouwwerk voor een zekere ondergang werd behoed.

Onder de hoede van de Franse energiemaatschappij EDF werd het beheer van het kasteel toevertrouwd aan het samenwerkingsverband van de omliggende gemeenten Villefort, Pourcharesses en Prévenchères. Dit luidde een succesvolle nieuwe fase in: het kasteel opende vol enthousiasme zijn deuren voor diverse cultuurinitiatieven en diende tot 1992 als een schitterend decor voor talloze kunsttentoonstellingen, waarbij zowel de kunstenaars als de nieuwsgierigen altijd hartelijk welkom waren. Tussen 1993 en 1995 bood het pand plaats aan interessante exposities van oude fototoestellen, die als stille getuigen dienden van de evolutie van de fotografie.

In 1997 brachten drie verenigingen enorm veel nieuw leven in het kasteel door tentoonstellingen te organiseren over het dagelijkse leven van de streekbewoners in de eerste helft van de 20^e eeuw. In maart 2000 sloeg het noodlot echter genadeloos toe: een verwoestende brand legde nagenoeg het volledige interieur in de as. Pas na een grondige en intensieve restauratie, succesvol afgerond in 2006, herrees het gebouw en opende het eindelijk opnieuw zijn indrukwekkende deuren voor de vele rondleidingen en exposities. Dit heuglijke feit was mede te danken aan de zeer grote inzet van de omliggende gemeenten, die werkelijk vastbesloten waren om deze robuuste, stille getuige van de lokale geschiedenis in ere te behouden.