De geschiedenis en oorsprong van het kasteel van Champ
Het kasteel van Champ staat al sinds de 13e eeuw elegant aan de oevers van de rivier de Altier, in het hart van de regio Lozère. Deze voormalige middeleeuwse vesting werd in de 15e eeuw ingrijpend verbouwd tot een comfortabeler en verfijnder landhuis. Het historische kasteel, eigendom van de familie de Borne, onderscheidt zich door zijn massieve vierkante donjon en de robuuste wachttorens die uitkijken over de prachtige terrastuinen. De indrukwekkende architectuur biedt een werkelijk perfecte synthese van militaire verdedigingselementen en de veel wijdere openingen die kenmerkend zijn voor de periode vóór de eigenlijke Renaissance. Het kasteel, een beschermd historisch monument, wordt weelderig omringd door een bosrijk park dat het wilde en ongerepte karakter van de omliggende vallei sterk benadrukt. Door de zware Hugenotenoorlogen en de eeuwen heen is het imposante kasteel altijd een symbool gebleven van de ware macht van de lokale adel in de toenmalige regio Gévaudan. Tegenwoordig kunnen bezoekers zich verwonderen over de buitengewoon uitzonderlijke staat van bewaring van de grijze, granieten gevels, waarvan de tint prachtig meeverandert afhankelijk van het licht. Dit schitterende privélandgoed is een van de allerbest bewaarde juwelen van het historische erfgoed van Lozère en getuigt van achthonderd jaar totaal onafgebroken menselijke aanwezigheid.
Gelegen op een kleine, maar markante rotsachtige uitloper, omringd door de rivier de Altier, dicht bij de departementale weg 901 – vlak voor het dorpje Altier als men uit Mende komt – wekt het kasteel van Champ zonder enige twijfel de bewondering van alle passerende toeristen. Het complex bestaat uit een vrij massief hoofdgebouw van drie verdiepingen. Het is in het bijzonder opmerkelijk door de authentieke peperbustorens die de ronde torens sierlijk bekronen. Een daarvan is bovendien nog steeds voorzien van een oude loopbrug.
De locatie van het kasteel van Champ is sinds 1942 beschermd (geklasseerd). De statige gevels, daken en het uitgestrekte park van het kasteel werden bovendien op 14 april 1965 officieel opgenomen in het aanvullende register van historische monumenten. Het landgoed bevindt zich midden in het adembenemende Nationaal Park van de Cevennen.
De oorsprong van het kasteel dateert met zekerheid uit het einde van de 13e eeuw. Men zegt echter dat het oorspronkelijk is gebouwd op de stenen funderingen van een nog veel oudere nederzetting.
Oude documenten rapporteren dat de grond van Altier lange tijd onverdeeld was tussen de machtige heren van Randon en verschillende, veelal jongere leden van de invloedrijke familie d'Altier, die het middeleeuwse "castrum" van het dorp vreedzaam deelden. Dit castrum was gesitueerd op de hoogtes van Grand Altier, waarvan de indrukwekkende ruïnes tot op de dag van vandaag nog steeds zichtbaar zijn. Dit leidde na verloop van tijd tot nogal wat onenigheid tussen de officieren van Randon, wier formele heerschappij dominant bleek, en de diverse andere medeheren. Uiteindelijk besloot een van hen zich wijselijk terug te trekken en zijn eigen versterkte stenen huis te bouwen op privédomein langs de rivier, exact op de huidige, pittoreske locatie van het kasteel van Champ.
Een allereerste schriftelijke vermelding van Champ dateert uit 1277, ter gelegenheid van een officieel eerbetoon van de adellijke broers Pierre en Gaucelin d'Altier aan de heersende heer van Randon, waarin onder meer de grote boerderij "del campo" specifiek wordt vermeld.
Het was uiteindelijk de zoon van Gaucelin, Raymond d'Altier, die de ambitieuze bouw van het totaal nieuwe kasteel op zich nam, wat historisch gedateerd kan worden ergens tussen de jaren 1288 en 1308. In diezelfde bewogen periode tekende zijn echtgenote overigens ook haar allerlaatste wilsbeschikking "al cham" officieel op.
Veel later, op 20 augustus 1322, ontving Raymond d'Altier een formele schenking van Guillaume de Randon, de heer van Luc, in ruil voor de hoge, exclusieve rechtspraak over het nog onlangs versterkte Champ, waarna hij hem hiervoor uiteraard uitvoerig eerbetoon bracht.
De familie d'Altier zou Champ uiteindelijk ruim drie generaties lang in vast bezit houden, totdat de directe mannelijke lijn jammerlijk uitstierf met Delphine d'Altier – destijds de rijke erfgename van de uitgestrekte landgoederen van Champ, Felgère en Serres, twee andere belangrijke heerlijkheden in Uzège. Delphine trouwde in eerste instantie met haar eigen neef Louis d'Altier, destijds de enige wettige afstammeling van een geheel andere tak van de familie die altijd in het oude kasteel van Grand Altier was gebleven. Louis d'Altier stierf echter kort daarna helaas kinderloos, waardoor Delphine geheel onverwacht de erfenis van een volledig nieuw landgoed verkreeg en zodoende alle bezittingen van de twee invloedrijke takken van Altier, die sinds de 13e eeuw streng gescheiden waren, weer handig in één hand wist te verenigen.
Delphine d'Altier trouwde vervolgens in tweede echt met Armand de Borne, een gerespecteerde ridder die destijds behoorde tot het bisdom Le Puy. Dit huwelijk resulteerde uiteindelijk in de formele oprichting van een compleet nieuw huis van Altier, dat voor zo'n twaalf generaties lang (tot aan 1812) stevig en machtig gevestigd zou blijven in Champ.
De eerste opvolgers van Delphine d'Altier droegen aanvankelijk nog alleen de familienaam Altier, maar tegen het vroege einde van de 14e eeuw werd de achternaam Borne officieel en onlosmakelijk verbonden aan de roemruchte achternaam Altier.
In de 18e eeuw overheerste steevast de vorm Borne d'Altier en werd op termijn ook de achternaam Budos daaraan toegevoegd, als direct resultaat van enkele schitterende, voordelige allianties met de rijke provinciale adel. Bijzonder opmerkelijk in dit opzicht is zonder twijfel het huwelijk van Jean de Borne d'Altier in 1497 met de oudste dochter van Thibault de Budos, toentertijd de machtige baron van Portes. Dit verbond hen niet alleen met de Montmorency's, maar veel later zelfs met de invloedrijke prinsen van Conti. Deze alliantie bood hen langdurig uitzicht op een uiterst legendarische erfenis voor de toenmalige bewoners van de Cevennen, voor wie de roemruchte illusie van het kasteel van Portes altijd een ongekend grote aantrekkingskracht heeft gehad.
De latere, veelal gearrangeerde huwelijken werden veel vaker aangegaan met meer lokale, adellijke huizen. Zo vinden we bijvoorbeeld de Yzarn de Castanet, wiens eigen prachtige kasteel zich op slechts enkele kilometers van Champ bevindt, de Molette de Morangiès, de invloedrijke d'Albignac, de Bardon du Choizal uit Mende, die hun fraaie kasteel op de Causse de Sauveterre destijds als bruidsschat aan de d'Altier brachten, en ten slotte vooral ook de Malbosc du Miral.
Jean Antoine Hercule de Borne d'Altier, een gerespecteerde veertiger die totaal geen kinderen had uit zijn twee eerdere, gestrande huwelijken, besloot in 1743 tot een opmerkelijk derde huwelijk met een lokale buurvrouw, Mlle du Miral. Zij was amper 20 jaar oud en werd na de tragische dood van haar jongere, zieke broer plotseling erfgename van een heel groot deel van de familiebezittingen.
(Het kasteel van Miral bevindt zich overigens direct ten zuiden van de Mont Lozère, langs de schilderachtige weg die het plaatsje Florac rechtstreeks met Pont-de-Montvert verbindt).
Charles Jean-Baptiste Victor de Borne, tevens graaf van Altier en de markies van Champ, bestijgt helaas op 9 juli 1794 het bloedige schavot. Zijn oudste zoon was gelukkig al eerder veilig naar het buitenland geëmigreerd.
Tijdens de heftige Franse Revolutie werden de sierlijke torens helaas deels gesloopt en werden de omliggende landerijen en het indrukwekkende kasteel in 1796 genadeloos in beslag genomen en direct als "nationaal goed" openbaar verkocht. In het jaar 1812 stierf vervolgens de allerlaatste rechtstreekse afstammeling van de Borne d'Altier volledig zonder nakomelingen, exact nadat hij het statige kasteel met veel moeite had teruggekocht van zijn oude tante, die het zelf weer van de post-revolutionaire overheid had gekocht om het tenminste voor de familie te kunnen behouden. De enorme erfenis kwam uiteindelijk terecht bij zijn gelukkige achterneef, Jules de Chapelain, destijds de onderprefect van Marvejols. In de daaropvolgende derde generatie van de familie Chapelain had de toenmalige heer Joseph louter nog dochters; zodoende werd het prachtige Champ stapsgewijs overgedragen aan respectievelijk de families Raguenet de Saint Albin (in 1905), Gourcy (in 1919) en ten slotte Varin d'Ainvelle (in 1928).
In 1981 besloot Madeleine Varin d'Ainvelle, mede gezien de enorme omvang, de strikte urgentie en natuurlijk de bijzonder hoge kosten van de nog uit te voeren grote restauratiewerkzaamheden, om samen met 17 van haar directe neven en nichten een speciale vastgoedmaatschappij (SCI) op te richten. Het nobele doel was absoluut om dit schitterende familie- en lokale Lozériens erfgoed volledig te herstellen en vooral springlevend te houden. Mede hierdoor zijn sinds 1985 werkelijk alle beschadigde daken van het grote kasteel en de bijbehorende, sierlijke torens prachtig heropgebouwd met de typische lokale leisteen (lauzes) afkomstig uit Tournel. De uitvoerige renovatie van het grote dak van de voormalige dienstgebouwen van het kasteel in de barre winter van 2005/2006 markeerde gelukkig de allerlaatste grote fase van deze uiterst belangrijke renovatiewerkzaamheden. Tegenwoordig is het prachtige kasteel elk jaar exclusief te bezichtigen tijdens de drukbezochte Europese Open Monumentendagen.