Aan het begin van de twintigste eeuw beleefde het kuuroord Saint-Laurent-les-Bains een ware gouden eeuw, aangewakkerd door de populariteit van de klimatotherapie. Kuurgasten stroomden vanuit de hele regio toe om te genieten van het natriumbicarbonaatrijke water dat met een constante temperatuur van 53 graden Celsius opborrelde. De reis ernaartoe was een ware expeditie, aangezien bezoekers vaak per paardenkoets reisden vanaf het treinstation La Bastide-Puylaurent. Daar aangekomen verwelkomden statige hotels een gegoede clientèle die therapeutische behandelingen zocht om reumatische pijn te verlichten. Het sociale leven speelde zich af rond de 'Renaissance' bron, waar wandelingen door de steile, kronkelende straatjes de weldadige effecten van de thermale behandelingen aanvulden. De ongerepte omgeving van de bovenste Borne-vallei bood een serene setting die de eerste toeristen, aangetrokken door authentieke berglandschappen, betoverde.
Het leven in het kuuroord
Stel je een lint van woningen voor, ongeveer tweehonderd, die zich langs een departementale weg uitstrekken als parels aan een draad. Tussen deze muren komt tijdens het badseizoen een mozaïek van levens tot leven: badgasten met vermoeide lichamen door de beproevingen van het leven, en geesten op zoek naar vernieuwing.
Sommigen bewegen zich met moeite voort, anderen steunen op de welwillende schouder van een naaste of de behulpzame hand van een verzorger. Allen zijn verenigd in de hoop dat ze in deze thermale wateren, van juni tot september, de sleutel tot hun wedergeboorte zullen vinden.
Saint-Laurent-les-Bains, met zijn silhouetten die zich tegen de hoge horizon aftekenen, is een levend schilderij waar elk personage zijn rol speelt. Het is een plaats waar, ondanks de schijnbare ruigheid van het landschap, het leven in volle gang is, gedragen door het enthousiasme van degenen die de belofte van een wonderbaarlijk water komen zoeken.
In het heiligdom van Saint-Laurent-les-Bains staan drie thermale instellingen, zo groot als kathedralen gewijd aan ontspanning. Maar helaas lijken deze tempels van welzijn hun glans te hebben verloren; hun muren weerklinken meer van de echo van klachten dan van lofzangen over genezing. Bezoekers, op zoek naar heilzame bronnen, vinden de plaatsen beroofd van de ware essentie van hun belofte.
De staat van de baden en de wensen van de elite
De douches en zwembaden, die oases van troost zouden moeten zijn, lijken te zijn vergeten door de welwillende handen van het onderhoudspersoneel. Een enkele douche, als een relikwie uit een vervlogen tijd, verschuilt zich in een donkere hoek, wachtend op een weldoener om haar nieuw leven in te blazen. En toch, welke kracht zou er kunnen vrijkomen als we deze bron die met 45° Réaumur ontspringt, als een slapende draak onder de rots, meester zouden worden?
Wat de gewone baden betreft, ze zijn niet zonder tekortkomingen. De cabines, te beperkt in aantal, lijken restanten van een vervlogen tijd te zijn, en de temperatuur van het water, grillig, tart elke poging tot controle. Een roep klinkt voor een geavanceerder koelsysteem en voor een respectvolle scheiding tussen dames en heren, zodat iedereen zich in deze wateren kan onderdompelen zonder de indringende blik van anderen te vrezen. Het is een oproep tot wedergeboorte, tot de transformatie van deze plaatsen in ware oases van rust, waar water en warmte zich vermengen in een symfonie van welzijn, en waar elke ziel een toevluchtsoord kan vinden in de intimiteit van haar eigen aquatische heiligdom.
In de voetsporen van de hogere klasse lijken de instellingen van Saint-Laurent-les-Bains te ontbreken aan de pracht en frivoliteit die de elite aanspreken. Ver weg van de weelderige salons van de Faubourg Saint-Germain en de Chaussée-d’Antin, weerspiegelen deze plaatsen niet de luxe waar zij, die in de zomer naar rustige oorden vluchten, naar verlangen.
Deze zomergasten, gewend aan de Parijse drukte, zoeken niet de stilte van wateren, maar de voortzetting van hun bruisende bestaan. Ze komen hier niet voor de rust, maar om het tumult van de lichtstad voort te zetten, om banden te smeden en ontluikende intriges na te jagen, of deze nu plaatsvinden in ministeriële wandelgangen of in balzalen. De dames daarentegen lijken op zoek naar de weerklank van gefluisterde gesprekken, naar woorden die in de lucht van een betoverende avond hangen, hopend in deze wateren de laatste adem van een onvoltooide zin terug te vinden. Maar hier, binnen deze muren die weerklinken van een streng verleden, vervagen de fluisteringen van de hoofdstad, plaatsmakend voor een onverwachte rust; een luxe van een andere soort, die van kalmte en sereniteit.
De wonderbaarlijke eigenschappen van het zwavelhoudende water
In een wereld waar het imaginaire samensmelt met de realiteit, ontvouwt Dieppe zijn maritieme charmes en streelt teder de kust waar sierlijke woningen staan. Saint-Sauveur, Bagnères, Cauterets; deze namen roepen de majestueuze Pyreneeën op, terwijl Carlsbad en Teplitz weerklinken van de echo's van koninklijke bijeenkomsten. Baden, met zijn elite, en Aix, met de azuurblauwe wateren van het meer van Bourget en de melancholische echo's van de waterval van Grésy, completeren dit schilderij.
In de salons waar gesprekken bruisen, in de schaduwrijke lanen van de parken, en in de gloed van de kroonluchters in de balzalen, passen alleen frisse en lachende gezichten. Plezier deelt, als een ceremoniemeester, zijn glimlachen, parfums en bloemen uit. Zelfs ziekte lijkt haar galakleding aan te trekken, en de sporen van de tijd verbergen zich onder de vaardige penseelstreken van de kunstenaar. We moeten de inspanningen van de heer Merand erkennen, die met weinig middelen maar veel intelligentie en goede wil, de twee instellingen die hij leidt, heeft weten te verbeteren en aan te passen aan hun nobele roeping.
Waarom hebben we echter nog geen van die visionairs gezien, altijd op zoek naar een nieuw avontuur, die het lumineuze idee heeft opgevat om de rechten op deze wonderbaarlijke wateren te verwerven om instellingen op te richten die passen bij hun faam? Het geluk zou hem ongetwijfeld snel toelachen. Al lang is erkend dat de wateren van Saint-Laurent ongeëvenaarde therapeutische eigenschappen bezitten. Dat de aristocratie deze plaatsen links laat liggen, is uitsluitend te wijten aan het gebrek aan een omgeving die hun rang waardig is.
Aan de voet van een granieten berg, bewaker van de ruïnes van een ver verleden, stromen de wateren van Saint-Laurent. Ze ontspringen met ongeëvenaarde kracht, rijk aan een schat aan mineralen: overvloedig natriumbicarbonaat, natriumchloride, natriumsulfaat, silicium en aluminiumoxide. Deze elementen, badend in een warmte van 45° Réaumur (54°C), ontspringen uit het hart van het gesteente met een zeldzame vitaliteit.
In deze wateren bevindt zich ook de mysterieuze barégine, een organische stof waarvan de geheimen zich aan de wetenschap onttrekken. Het manifesteert zich als een heldere gelei, de exclusieve handtekening van natuurlijke zwavelhoudende wateren, en lijkt de sleutel te zijn tot hun wonderbaarlijke voordelen.
De puurheid van hun tint is verbluffend helder; zelfs gevangen in het glas van een fles behouden ze hun essentie intact, en trotseren ze de tijd zonder ooit te vervagen.
De wateren van Saint-Laurent dragen de kracht van genezing in zich, maar ontsnappen met een geur die nauwelijks uitnodigend is. Ze herinneren aan de beruchte geur van vergeten eieren, die varieert met de grillen van de wind. Smaakloos glijden ze door de keel en wekken een subtiel verkwikkende sensatie op, als een drankje dat de zintuigen prikkelt zonder ze ooit te overweldigen.
Maar naast hun genezende eigenschappen hebben deze wateren een bijna magische gave: ze brengen verwelkte vegetatie weer tot leven. Ik heb verwelkte gentianen en takjes parelkruid gezien die, eenmaal ondergedompeld in de bron, zich oprichtten en hun stralende kleuren terugkregen, alsof ze door een toverstaf waren aangeraakt.
Toch blijf ik sceptisch over hun vermogen om de zoete geur van bloemen te herstellen, aangezien sommige eigenschappen zelfs buiten het bereik van deze wonderbron lijken te liggen. De lokale bewoners hebben een andere praktische toepassing voor dit water gevonden: het dient als natuurlijke zeep, waardoor wasgoed en de huid stralend wit worden.
Oproep tot medische erkenning en ontwikkeling
Laat me u vertellen over de verborgen deugden van de wateren van Saint-Laurent, die zich openbaren in de intimiteit van de baden, de streling van de douches, de zachtheid van de dranken, of de sluier van de stoom. Om hun voordelen ten volle te begrijpen, zou men de doktersjas moeten aantrekken, de patiënten in deze heilzame wateren met de scherpte van een lynx moeten observeren en de mysteries van hun genezing moeten ontrafelen.
Hier komt de heer Maurice Fuzet du Pouget in beeld, de erudiete en bescheiden inspecteur van deze wateren. Zijn kennis, zo uitgestrekt als de diepte van de bronnen, zou de wereld kunnen verlichten over de dagelijkse wonderen die hij gadeslaat. Ik smeek hem, niet als criticus maar als fervent bewonderaar, om zijn ontdekkingen te delen. Laat de heer Fuzet du Pouget mijn woorden niet als een verwijt opvatten, maar als een oproep om de geheimen van deze wateren in de openbaarheid te brengen.
Want, los van de reeds uitgevoerde analyses, is er nog een oceaan aan kennis te verkennen om het actieve bestanddeel, de sleutel tot genezing, te ontdekken. In de ingewanden van de aarde, in elke bron, sluimert een mysterie dat slechts wacht op de scherpzinnigheid van een nieuwsgierige geest om onthuld te worden. De wateren van Saint-Laurent vormen hierop geen uitzondering; ze nodigen wetenschappers en artsen uit om in hun diepten te duiken en het licht naar boven te halen.
In de diepten van Saint-Laurent stijgen de wateren als antieke genezers op en bieden hun voordelen aan via baden en douches. Ze zijn een balsem voor hevige reuma, een licht voor degenen die door verlamming in de schaduw zijn gedompeld, verlichting voor de pijn van jicht en ischias, en troost voor gezichten die getekend zijn door zenuwpijn. Zelfs doofheid, dit stille isolement, vindt weerklank in het gemurmel van deze wateren, die blokkades met zachte overreding opheffen.
Huidziekten, met hun vele en grillige verschijningsvormen, transformeren onder hun aanraking. Gebroken botten en beschadigde gewrichten herstellen zich, alsof deze wateren doordrenkt zijn met de essentie van het leven zelf.
Elke dag voltrekken zich wonderen in het lichaam en de geest van degenen die in deze wateren baden. Toch lijkt hun ware potentieel verborgen te blijven voor de ogen van de overheid. Het militaire ziekenhuis van Bourbonne-les-Bains, hoewel opgericht door koningen en door de eeuwen heen verrijkt, volstaat niet langer. Een nieuw genezingsoord in Saint-Laurent zou een rechtvaardig en welverdiend eerbetoon zijn aan onze soldaten; de helden die de littekens van de oorlog dragen en het verdienen om hun kracht en gezondheid te herwinnen in de omhelzing van dit water. Een dergelijke instelling, gewijd aan onze beschermers, zou de plek enkel verfraaien, zonder ooit de civiele voorzieningen die haar levensadem delen, te overschaduwen.
In een afgelegen hoek, waar het water een eindeloze melodie zingt, staan eenzame instellingen, elk gesust door het gefluister van de rivier. Stel je, indien je wilt, voor dat deze gulle wateren volstaan om de behoeften van elke plek te vervullen, zoals een moeder over haar verspreide kinderen waakt.
Laat vervolgens je blik dwalen over het melancholische panorama van Saint-Laurent: de grijze daken van het militaire ziekenhuis vloeien samen met de duistere majesteit van de bergen, terwijl de stoïcijnse rotsen het dorp omlijsten. De kloof, vernauwd en kaal, draagt de littekens van lawines en wilde stromen, als een levend schilderij van de ontembare natuur.
De wateren van Saint-Laurent, ingezet als drank en stoom, zijn een balsem voor ziel en lichaam. Ze brengen soepelheid en vitaliteit, en verdrijven astmatische pijn en luchtwegklachten. Opgezwollen klieren, evenals een vergrote lever en milt, geven zich over aan hun heilzame invloed. En in hun wijsheid genezen ze zelfs zwaarmoedigheid; de schaduw die door de geest dwaalt en dreigt de jeugd in wanhoop te verzwelgen.
Een historische anekdote: de bron in ruil voor een jas
Elke reis draagt een verhaal in zich, een anekdote die de ervaring tot leven brengt. Als een verteller die zijn publiek respecteert, deel ik het mijne met u: kort maar authentiek. Het is een stukje waarheid, een bijna historische herinnering, die ik nederig aan uw voeten leg.
Bijna een eeuw geleden stond er in de vallei van de Allier een prior uit Laveyrune, een man van geloof en woord, die vanaf zijn preekstoel fel tekeerging tegen dronkenschap, destijds de plaag van de bergen. Zijn welsprekendheid schetste op krachtige wijze de fatale gevolgen van deze ondeugd voor een geboeid, maar sceptisch publiek.
Tegelijkertijd wandelden twee boeren, wier uiterlijk een zekere welvaart verried, zij aan zij, onverschillig voor de preken van de prior. Hun pad leidde naar een herberg, waarvan het groene uithangbord in de wind danste als een belofte van troost. De ene klaagde over een warmwaterbron die onder zijn huis ontsprong en beschouwde deze als nutteloos. De ander, die een buitenkansje rook, haastte zich om een ruil voor te stellen: de bron in ruil voor een jas van 'cadis' (een wollen stof), gemaakt door zijn vrouw Jacqueline voor Allerheiligen.
De deal werd gesloten en de notaris van Saint-Laurent bezegelde de overeenkomst onmiddellijk. Wie van de twee de slimste was? Dat vertelt de geschiedenis niet. Maar de bron, die uitgroeide tot een familie-erfgoed, is in handen gebleven van de oorspronkelijke koper. De huidige nakomelingen zouden haar misschien van de hand doen, maar tegen welke prijs? De wollen jas is slechts een versleten herinnering, en ongetwijfeld zou de gevraagde vergoeding vandaag de dag heel anders zijn.